Co powinniśmy wiedzieć o systemie kaucyjnym?
Od 1 października 2025 r. obowiązuje system kaucyjny, którym objęte są opakowania jednorazowego użytku na napoje z tworzyw sztucznych o pojemności do 3 litrów, puszki metalowe o pojemności do1 litra oraz butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra.
Celem systemu jest podwojenie liczby opakowań wracających do recyklingu – z obecnych 45 proc. do ponad 90 proc. Dzięki temu setki ton plastiku i metalu pozostaną w obiegu zamiast trafiać na wysypiska czy do rzek.
– System kaucyjny to krok w stronę nowoczesnej, odpowiedzialnej gospodarki – opartej na ochronie środowiska i oszczędnościach surowcowych – podkreśla Ministerstwo Klimatu i Środowiska, które było odpowiedzialne za przygotowanie nowych regulacji. Resort dodaje, że odpady opakowaniowe z tworzyw sztucznych, puszki metalowe i butelki szklane stanowią jeden z najczęściej zanieczyszczających środowisko rodzajów odpadów.
– W Polsce zaczął obowiązywać system kaucyjny, obejmujący opakowania jednorazowego użytku na napoje z tworzyw sztucznych, puszki metalowe oraz butelki szklane wielokrotnego użytku. Celem systemu jest zwiększenie poziomu recyklingu odpadów opakowaniowych, a dokładnie opakowań po napojach – mówi Ewa Krupa, kierowniczka Biura Ochrony Środowiska w Amber Eco, spółce z Grupy Amber zajmującej się doradztwem środowiskowym.
Nie wszystkie przepisy są jednoznaczne i czytelne
System kaucyjny jest wprowadzany stopniowo, by umożliwić producentom i sklepom spokojne dostosowanie się do nowych zasad. Do końca 2025 roku będzie obowiązywał okres przejściowy, w którym można wyprzedać zapasy produktów jeszcze bez stosownego oznaczenia. Od 1 stycznia 2026 r. wszystkie opakowania objęte systemem muszą mieć logo systemu kaucyjnego.
Co ważne, opakowanie można oddać w dowolnym punkcie zbiórki. Obowiązek zbierania opakowań objętych systemem nałożony jest na sklepy o powierzchni powyżej 200 metrów kwadratowych, a sklepy o powierzchni mniejszej niż 200 metrów mogą dobrowolnie przystępować do systemu.
– Niestety, nie wszystkie wprowadzone przepisy są jednoznaczne i czytelne. Trudności w dostosowaniu się do wymogów systemu kaucyjnego widzimy zarówno po stronie klientów, jak i podmiotów, które muszą spełnić wymogi systemu. W przypadku przedsiębiorców, np. producentów napojów, dużym wyzwaniem logistycznym jest system zbiórki opakowań. Z kolei osoby fizyczne oddające opakowania nie zawsze wiedzą, że mają możliwość oddania opakowania, nie wiedzą, jak butelka powinna wyglądać, czy może być zgnieciona, gdzie ją zanieść i jaką kaucję mogą uzyskać za dane opakowanie. To wyzwania dla dwóch różnych grup – mówi Ewa Krupa, kierowniczka Biura Ochrony Środowiska w Amber Eco.
Okres przejściowy pokazuje, co jest w systemie kaucyjnym niedopracowane i nad czym trzeba jeszcze popracować. Od 1 stycznia 2026 roku system kaucyjny będzie obowiązywać w pełnym wymiarze.
Koszty i korzyści systemu kaucyjnego
Za okres przejściowy trzeba będzie złożyć sprawozdanie i wykazać uzyskane poziomy zbiórek opakowań.
– Co jest ważne, ustawodawca pozwolił na funkcjonowanie operatorów, którzy będą wspierać przedsiębiorców i pomagać im w logistyce systemu kaucyjnego. Przedsiębiorcy nie muszą realizować tych obowiązków samodzielnie, ale mogą współpracować z takim operatorem, co powinno ułatwić odnalezienie się w nowym systemie kaucyjnym – dodaje Ewa Krupa.
Nie wiadomo, ile dokładnie będzie kosztowało wdrożenie i funkcjonowanie systemu kaucyjnego. W obiegu publicznym pojawiają się różne kwoty, od kilku miliardów złotych do kilkunastu miliardów złotych rocznie.
– Koszty systemu kaucyjnego będą duże, sama logistyka będzie wymagająca kosztowo. Aby dostosować się do systemu, sklepy muszą przearanżować zaplecze i zakupić butelkomaty – tłumaczy przedstawicielka Amber Eco, Ewa Krupa.
Najważniejszym celem wprowadzenia systemu kaucyjnego jest zmniejszenie ilości odpadów opakowaniowych. Ten cel uda się osiągnąć, pomimo tego, że część producentów napojów próbuje go obejść.
– Spodziewam się, że docelowo recykling opakowań będzie większy niż dotychczas, odpowiednia edukacja spowoduje, że konsumenci będą kojarzyć ten system i będą wiedzieli, jak on działa – wyjaśnia kierowniczka Biura Ochrony Środowiska w Amber Eco.
Nauczymy się funkcjonowania systemu kaucyjnego
Ministerstwo Klimatu przypomina, że system kaucyjny funkcjonuje już od wielu lat w różnych państwach świata, zarówno w Europie, jak i Ameryce Północnej. W Europie obowiązuje w takich krajach jak Chorwacja, Dania, Estonia, Finlandia, Holandia, Islandia, Litwa, Łotwa, Niemcy, Norwegia czy Szwecja. Dodatkowo kilka państw UE rozważa wprowadzenie regulacji w tym zakresie.
Ministerstwo Klimatu informuje, że wprowadzający opakowania są obowiązani osiągnąć określone poziomy selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych w ramach systemu (77 proc. od 2025 r. i 90 proc. od 2029 r.). Dodatkowo, dla butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych będą obowiązani do zapewnienia, aby opakowania te, włącznie z ich zakrętkami i wieczkami, zawierały udział wagowy wynoszący co najmniej: od 2025 r. – 25 proc. tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu i od 2030 r. – 30 proc. tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu.
– W pierwszych miesiącach obowiązywania systemu kaucyjnego będzie sporo niewiadomych i zapytań dotyczących tego, jak wypełniać obowiązujące przepisy. Z czasem zarówno producenci napojów, właściciele sklepów oraz konsumenci nauczą się, jak system kaucyjny funkcjonuje i nie będą mieli problemów, aby się z niego wywiązywać – podkreśla Ewa Krupa.
Porzucone butelki w lesie, puszki przy ścieżce rowerowej albo na poboczu? Takie widoki wciąż są codziennością, ale dzięki systemowi kaucyjnemu to się zmieni. Butelki i puszki ze znakiem kaucji przestają być tylko odpadami. Stają się przedmiotami o realnej wartości, które warto zwrócić do ponownego wykorzystania.
Każdy z nas może mieć realny wpływ na czystość swojej okolicy – zarówno poprzez wspólne działania, jak i codzienne wybory, takie jak zwracanie opakowań po napojach.
Zmiana może zacząć się od drobnych nawyków i wspólnego działania. Teraz będzie to jeszcze prostsze dzięki systemowi kaucyjnemu, który pozwala ograniczyć ilość odpadów i utrzymać surowce w obiegu.
Jacek Czarnecki
Ważne informacje
Systemem kaucyjnym objęte są tylko opakowania ze znakiem kaucji. W znaku widoczna jest także informacja o wysokości kaucji za dane opakowanie.
Kaucja za opakowanie z oznaczeniem kaucji jest doliczana przy kasie – nie jest wliczona w cenę samego napoju.
Do zwrotu kaucji nie jest potrzebny paragon za zakup napoju.
Zwrotu opakowania można dokonać w sklepach i automatach.
Aby otrzymać zwrot kaucji, opakowanie musi mieć nienaruszony znak kaucji i czytelny kod kreskowy.
Zwracanych opakowań nie należy zgniatać ani uszkadzać.
Za działanie systemu kaucyjnego w Polsce odpowiadają operatorzy, czyli podmioty, które organizują współpracę między producentami a punktami sprzedaży oraz odpowiadają za zbiórkę opakowań objętych systemem.
Więcej informacji, odpowiedzi na ważne pytania o system kaucyjny oraz materiały do pobrania dostępne są na stronie:
www.systemkaucyjny.gov.pl
